Najslavnija bitka Druge dalmatinske proleterske brigade: "Švabo neće proći dok je ijedan od nas živ"

Svibanj 1968: Onda kad je Sutjeska umirala kao geografski pojam i proprimila sasvim novo značenje - ne samo značenje ratišta nego i temelja maštane budućnosti - Dalmatinci su s Bara poslali kurira Vrhovnom komandantu:

- Druže Tito, izginule su dvije trećine II bataljona II dalmatinske, ali Švabo neće proći dok je ijedan od nas živ! Računajte s nama kao da je bataljon kompletan.

Deset godina kasnije Tito se sjetio pakla Sutjeske i izvještaja Dušana Filipovića, komandanta II bataljona:

Gradi se spomenik na Tjentištu, kipar Miodrag Živković '71: Sutjeska živi u meni punih deset godina

Veljača 1971: "Ponekad mi se čini da sam poznatiji u Čileu, nego u Jugoslaviji! 

Kad pregledam sve izreske iz vodećih čileanskih listova i usporedim s onim što je o meni i mojem djelu napisano u domovini, to mišljenje nameće mi se samo od sebe."

Tako govori Miodrag Živković, docent na Akademiji primijenjenih umjetnosti u Beogradu, kipar, autor mnogih spomenika slobodi, revoluciji, životu, pobjedi. 

I ne pomišlja pri tome da je za to i sam kriv. 

Miša Mirković, stranica mog života: "Mali, beži, idu Nemci! Daj mi brzo te bombe i zapamti - ja sam Zulim"

Sa nepunih trinaest godina otišao sam u rat, 1942. godine, i tokom rata bio kurir kod Moše Pijade, Save Kovačevića i Peke Dapčevića. Inače sam dete sa sela, rođen u Bosni, blizu Bugojna, ispod planine Vranice. 

Prvi sam od sve moje familije pošao u školu i takoreći do rata ni voz nisam video. 

Godine 1941. oca su mi ubile ustaše i tako je ostala majka, sa petoro nas dece, sve jedno drugome do uva, a ja najstariji među njima.

Dina Rutić bila je miljenica slavnog komandanta: Poslednja poruka Save Kovačevića - maloj popišulji

Jun 1973: Dina Rutić, mlada beogradska glumica, rođena u vihoru rata 1942. godine, o velikom komandantu Savi, ratu i pomalo o sebi...

"Svi ti ljudi iz rata su meni i mama i tata... "

Ovih dana, tačnije 14. ovog meseca, navršilo se 30 godina od pogibije Save Kovačevića, heroja koji je proslavio Sutjesku i našu revoluciju koliko i one njega. Do sada je o njemu i njegovoj herojskoj pogibiji rečeno i napisano dosta, ali još uvek malo za ono što je heroj Sava zaslužio.

Dr Saša Božović, sećanje na Sutjesku '43 (2/2): Krcun me moli da obiđem ranjenu dr Olgu Dedijer...

Drugi deo sećanja na Sutjesku / Rataj - Miljevina, 1943: Nagomilani ranjenici i bolesnici do samog puta. Mislim da su pored bolnice Druge proleterske i Četvrte crnogorske brigade bili i Bosanci, pa i Dalmatinci. Pored bolnice i bolničkog osoblja ima dosta drugova iz rukovodstva - štaba. Avioni kruže i stalno tuku. Mi smo takoreći na čistini.

Imam utisak da nas sa svih strana gađaju. Šište mitraljeska zrna, bombe razdiru zemlju, opšta vreva i pucnjava. To mi je najbučniji dan u ratu.

Dr Saša Božović, sećanje na Sutjesku '43 (1/2): Avioni nas tuku neprestano, od juče, od prekjuče...

U sanitetu Druge proleterske, 1943: Krajem Četvrte neprijateljske ofanzive, saopšteno mi je da se javim dr Vojislavu Duliću, načelniku saniteta Druge proleterske divizije. Istovremeno mi je saopšteno da ću biti upravnik bolnice te divizije.

Od tada se moje kretanje i rad vezuje sa radom dr Dulića.

U prvo vreme bila sam sa grupom ranjenika i bolesnika koje sam ustvari stručno vodila potpuno...

Bitka na Sutjesci, ratne uspomene generala Velimira Terzića (2/2): Slom neprijateljske ofanzive

Jul 1961: General Terzić je u vrijeme epopeje na Sutjesci vršio dužnost načelnika Vrhovnog štaba Narodnooslobodilačke vojske i partizanskih odreda Jugoslavije.

Bio je čitavo vrijeme u samom središtu najtežih događaja.

Ova priča generala Terzića, kazivana prema sjećanju i nekim dokumentima, opisuje kako je Vrhovni štab NOV i POJ proživljavao onih trideset dana neprestanih bitaka...

Bitka na Sutjesci, ratne uspomene generala Velimira Terzića (1/2): Starome je danas rođendan...

Jul 1961: Osamnaest godina je prošlo od historijskih majskih i junskih dana 1943. godine kad je sadašnji nacionalni park Sutjeska - zona prašuma, hiljadumetarskih kanjona, strmih padina i divljeg bespuća - u neprekidnim tridesetodnevnim bitkama bio postao poprište najslavnije epopeje naše revolucije.

O događajima što su se tih dana zbivali na Sutjesci, na putu od međuriječja Pive i Tare preko Vučeva, Suhe, Tjentišta i Zelengore do proboja iz trećeg obruča na komunikaciji Kalinovik-Foča, objavljujemo sada ratne uspomene generala Velimira Terzića.

Prvomajski juriši Save Kovačevića i Peka Dapčevića '43: "Četnici su razbijeni, ali bitka još traje!"

Uoči 1. maja 1943: Stari sedamdesetogodišnji Crnogorac Blagoje, otac Save Kovačevića, žmirka u sunce zagledavši se niz padine Vojnika. Sin mu Sava stoji s jedne, a unuk, komandantov kurir Dragan i Draganov otac Jovo s druge strane.

Starac dugo šuti. Brigada iza njih: kompletna Peta crnogorska proleterska.

Sava, komandant, jos za života opjevan, smješka se škrto ispod brka. Blagoje se lako osloni rukom na rame unuka Dragana:

Kritika prazničnog programa za Dan borca '73: Patetika pokvarila TV prenos sa Tjentišta

Jul 1973: Praznični program oko 4. i 7. jula bio je, kao svake godine, tematski vezan za velike istorijske događaje - ovog puta posebno za bitku na Sutjesci.

Kako to obično biva, neki su prilozi - na prvom mestu političko-informativni - neposredno obrađivali temu, dok su drugi (kao na primer Tanhoferov igrani film "Dvostruki obruč", ili dokumentarni film o sovjetskom ratnom snimatelju Muromcevu) bili za nju vezani samo posredno i više su služili dopunjavanju opšte atmosfere obnavljanja uspomena.

Bitka na Sutjesci, Milinklade: Kako je nastala jedna od naših najpoznatijih ratnih fotografija (1978)

Na snimanju "Sutjeske": Ponovo se sreli Titovi partizani i nekadašnji Hitlerovi vojnici - kao glumci

NOB, tragom ratne fotografije: Priča o Milanu Šarcu i zastavi proslavljene Prve proleterske brigade

Sećanja Stanka Turopoljca, najmlađeg učesnika bitke na Sutjesci: "Ubij me, nemoj dopustiti da me zarobe"

Jul 1968: Iz Beograda stiže u Lajkovac prvi voz širokog koloseka novoizgrađenom deonicom pruge Beograd - Bar.

Puštena u rad moderna pivara u Apatinu.

U niškoj fabrici duvana počinje da se proizvodi "kent". Terorista Ivan Jelić, koji je izvršio diverziju na peronu beogradske železničke stanice 23. maja 1968. - osuđen na smrt.

"Goranova" nagrada dodeljuje se Miroslavu Krleži za roman "Zastave". Na festivalu "Pesma leta" pobeđuje Vice Vukov.

Održava se i šesti muzički festival "Ilidža 68". Ženska košarkaška reprezentacija Jugoslavije osvaja drugo mesto na prvenstvu Evrope na Siciliji.

Vera Nikolić dominira u Londonu i postavlja svetski rekord na 800 metara (2:00,5). Mladi teniseri Jugoslavije pobeđuju Veliku Britaniju sa 3:1.

Steva Popov, legenda YU avijacije: Pilotske bravure na snimanju "Sutjeske"

Novembar 1970: U rubrici "Vi pitate", A. Matić obraća se uredništvu Ilustrovane Politike:

"Ko su bili prvi Jugosloveni čiji su pronalasci doprineli razvoju vazduhoplovstva?"

Petar Đorđević iz JAT-a odgovara da je još 1595.

Šibenčanin Faust Vrančić objavio naučno delo "Nove mašine" i svojim izumima i opisima četvorouglog padobrana ušao u istoriju svetskog vazduhoplovstva.

Tri veka kasnije, kapetan Ognjeslav Kostović iz Novog Bečeja i David Švarc iz Zagreba konstruisali su vazdušne brodove u Rusiji i Nemačkoj.

Tu je i Edvard Rusjan iz Gorice, koji je još 1909. konstruisao svoj prvi avion EDA-1, te na kraju tragično stradao kod kalemegdanske tvrđave, pred velikim brojem gledalaca, kada mu je iznenadni nalet vetra polomio avionska krila...